Są ich tysiące. Rzeźby, obrazy, budowle... Wszystkie wspaniałe

Posts Tagged ‘sztuka egipska’

Sokół Tutanchamona

In Rzemiosło artystyczne, Sztuka starożytna on 22.11.2009 at 13:59

Wśród licznych wspaniałych dzieł egipskich złotników znalezionych między bandażami, w które owinięto mumię Tutanchamona, było wiele naszyjników i pektorałów przedstawiających sokoła. Ptak ten był wizerunkiem Horusa, boga nieba i władzy królewskiej, którego ziemskim wcieleniem był faraon.

Naszyjniki w kształcie sokoła uważano za potężne amulety chroniące przed demonami, złymi siłami, klęskami żywiołowymi, złym losem i wszelkimi innymi niebezpieczeństwami.

Czytaj resztę wpisu »

Posągi ka Tutanchamona

In Rzeźba, Sztuka starożytna on 20.05.2009 at 10:27

Tutanhkamun tomb statue posag Tutanchamona

Dwa takie posągi naturalnej wielkości stały naprzeciwko siebie po obu stronach wejścia do komory grobowej, w której spoczywały szczątki faraona Tutanchamona. Rzeźby wykonano z drewna, które pokryto złotem i czarną lśniącą żywicą. Pierwotnie były owinięte w tkaninę.

Czytaj resztę wpisu »

Piramida Dżesera w Sakkarze

In Architektura, Sztuka starożytna on 25.02.2009 at 14:01

piramida_dzesera

Najstarsza piramida świata znajduje się w egipskiej Sakkarze 30 km na południe od Kairu. Jest grobowcem faraona Dżesera, który panował w drugiej połowie XXVII w. p.n.e.

Piramida powstała w kilku etapach i prawdopodobnie zaczynając budowę grobowca Imhotep (pierwszy znany z imienia architekt w dziejach) nie zamierzał nawet stawiać piramidy. Badania budowli wykazały bowiem, że wpierw zbudował mastabę. Tego typu grobowce przypominające jednopiętrowy dom z płaskim dachem były popularne wśród możnych Egipcjan od wielu wieków. Najstarszą znaną mastabę – sprzed około 5100 lat – odnaleźli niedawno Polacy w Tell el-Farcha. Jednak mastaba przeznaczona dla Dżesera była inna. Po pierwsze Imhotep zrobił ją z kamienia, podczas gdy wcześniej stosowano dużo mniej trwałą cegłę mułową. Po drugie swoimi rozmiarami przewyższała wszystkie wcześniejsze grobowce.

serdab

To jednak nie wystarczyło. W kolejnych etapach mastabę dwukrotnie powiększono, a następnie przekształcono w pierwszą na świecie piramidę nakładając na powiększoną mastabę kolejne trzy – coraz mniejsze – stopnie. Ale i to nie zaspokoiło ambicji władcy bądź budowniczego i w kolejnym etapie grobowiec poszerzono i podwyższono o kolejne dwa stopnie. W ten sposób powstała sześciostopniowa piramida schodkowa o wysokości 62 metrów i wymiarach podstawy 118 na 140 m. Nigdzie na świecie nie stała wówczas wyższa budowla.

Wokół piramidy powstał rozległy okręg grobowy z licznymi budynkami. Całość otaczał imponujący mur. Pod ziemią zaś wykuto rozległy labirynt korytarzy i komór. Najważniejsza z nich – komora grobowa Dżesera – znajduje się na głębokości 28 m.

Piramida wywarła wielki wpływ na dalsze dzieje Egiptu. Następcy Dżesera starali się postawić sobie jeszcze bardziej imponujące grobowce, co niektórym się udało. Sakkara była zaś wielce popularnym miejscem pochówku przez ponad dwa tysiące lat, przez co obecnie jest jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych na świecie. Każdego roku archeolodzy odkrywają tam kolejne grobowce i mumie (Zobacz najnowsze odkrycia archeologiczne w Sakkarze).

Piramida zapewniła sławę nie tylko pochowanemu w niej władcy (jego mumia niestety nie zachowała się), ale też kierującemu budową Imhotepowi. W okresie Nowego Państwa został on nawet wpisany w poczet bogów.

djoser-complexe-couleurs1

Powyżej rysunkowa rekonstrukcja okręgu grobowego. Polecam też artykuł z rysunkami ukazującymi kolejne etapy budowy i podziemny labirynt (w wersji uproszczonej)

Na małym zdjęciu widać posąg Dżesera ustawiony w niedostępnej komorze we wnętrzu piramidy (tzw. serdab). Otwór miał umożliwiać posągowi obserwowanie składających mu ofiary ludzi.

Zdjęcie piramidy i rysunek na licencji Creative Commons. Autorem zdjęcia jest Janusz Recław, a rysunku Franck Monnier.

Posąg Mykerinosa i królowej Chamerernebti

In Rzeźba, Sztuka starożytna on 17.12.2008 at 18:22

menkaure_and_chamerernebti_ii

Giza kojarzy się wszystkim z wielkimi piramidami. Nie są one jednak jedynymi starożytnymi cudami z tej miejscowości. Archeolodzy znaleźli tam też niemało mniejszych dzieł sztuki, a wśród nich ten posąg króla Mykerinosa (właściciela najmniejszej z trzech wielkich piramid) i jego małżonki Chamerernebti.

Odkryto go wraz z innymi posągami w dolnej świątyni Mykerinosa. Są one klasycznym przykładem egipskiego kanonu rzeźbiarskiego, który przetrwał ponad 20 stuleci. Posąg władcy wykuty około 2500 roku p.n.e. prawie niczym nie różni się od pochodzącej z około 670 roku p.n.e. figury Ir-aa-Chonsu.

Zwróćcie też uwagę na ogromne podobieństwo postaci króla do młodszych o dwa tysiące lat greckich posągów Kleobisa i Bitona. Podobieństwo niesamowite, prawda? Jednak jak niedawno pisałem Grecy błyskawicznie, bo w trochę ponad sto lat, rozbili w puch zapożyczony z Egiptu kanon i zaczęli tworzyć posągi całkowicie realistyczne.

szarogłaz, koło 2520 r. p.n.e., 142 cm wysokości, Museum of Fine Art w Bostonie

Wśród innych posągów Mykerinosa z Gizy są piękne przedstawienia władcy z boginią Hathor i boginiami nomów (egipskich województw).

menkaura

Zdjęcie górne na licencji GNU FDL. Autor: Alex Feldstein. Edycja: GDK.

Malowidła z grobowca Nebamona

In Malarstwo, Sztuka starożytna on 3.12.2008 at 21:13

tomb-of-nebamun-21

Zachodni brzeg Nilu w Tebach to przeogromne cmentarzysko. Są tam nie tylko powszechnie znane grobowce władców Egiptu skryte w Dolinie Królów, ale też niezliczone pochówki przeróżnych dygnitarzy, które przez setki lat wykuwano w okolicznych skałach.

W jednym z tych grobowców (TT 146 z nekropolii Dra Abu el-Naga) pochowano niejakiego Nebamuna. Jego nazwisko unieśmiertelniły odkryte w grobowcu wspaniałe malowidła sprzed około 3440 lat, których spore fragmenty szczęśliwie dotrwały do naszych czasów.

Przedstawiają one sceny z życia codziennego Egipcjan: ucztę, pracę rolników, przeganianie bydła, a także polującego Nebamona. Nebamon stoi na trzcinowej łodzi. Towarzyszą mu córka i żona, a także kot. W ręku dygnitarz trzyma egipską odmianę bumerangu. Zwróćcie uwagę jak podobna jest ta scena do przedstawienia na pewnym mykeńskim ostrzu (kot!).

Na dolnym zdjęciu jest zaś fragment sceny uczty. Jest on wyjątkowy, gdyż dwie muzykantki pokazano en face, co było szalenie rzadkie w egipskiej sztuce, w której zazwyczaj ukazywano twarz z profilu. Na prawo od tancerek stoją dzbany z piwem. Zdaniem specjalistów malowidło przedstawia najpewniej „piękne święto Doliny” celebrowane w Tebach w czasie zbiorów. Wtedy barka Amona była przewozona ze świątyni w Karnaku do świątyń grobowych na zachodnim brzegu Nilu. Z tej okazji przez dziesięć dni tańczono, ucztowano i upijano się. Piekne święto, prawda?

Przechowywane teraz w British Museum małowidła z grobowca Nebamona są, podobnie jak rzeźby z miejsca wiecznego spoczynku wezyra Meketre, doskonałą maszyną czasu, która pozwala nam na chwilę zajrzeć w czasy faraonów.

nebamun_tomb_fresco_dancers_and_musicians

Kot Gayera-Andersona

In Rzeźba, Sztuka starożytna on 16.11.2008 at 12:44

gayer-anderson_cat_01

Brązowe statuetki przedstawiające kota (a raczej kotkę) występują bardzo często w późnej sztuce egipskiej. Najczęściej wykonywano je metodą odlewu pustego. W większości przypadków składano je jako dary bogini Bastet, patronce rodziny i dawczyni płodności. Niekiedy rzeźby zawierały mumię kota.

Kot Gayera-Andersona zawdzięcza swoje „nazwisko” poprzedniemu właścicielowi, który przekazał dzieło British Museum w Londynie. Rzeźba pochodzi z Sakkary. Zdaniem specjalistów powstała w czasach Późnego Państwa (661-341 p.n.e.).

Jest to jedna z większych (42 cm wys., 13 cm szer.) i bardziej udanych rzeźb tego rodzaju. Jak podkreślają fachowcy artysta ukazał kota w eleganckiej pozie, ze spojrzeniem pełnym wyższości. Puste teraz oczodoły były najpewniej wypełnione.

Nos i uszy kota zdobią złote kolczyki. Na głowie i piersi zwierzęcia widać świętego skarabeusza, symbol odrodzenia, a na szyi srebrny amulet udżat – oko boga Horusa, które również symbolizowało odrodzenie.

Bogini Bastet składano też bardzo często mumie kotów. Istniały nawet całe ich cmentarzyska. Głównym ośrodkiem jej kultu było Bubastis w Delcie Nilu.

oko-horusa-i-skarabeusz-kot-gayer-anderson

Zdjęcia na licencji Creative Commons Attribution 2.5. Autor: Oxyman.

Pektorały Tutanchamona

In Rzemiosło artystyczne, Sztuka starożytna on 19.10.2008 at 17:41

Wśród wielu wspaniałych kosztowności znalezionych w grobowcu Tutanchamona były też pektorały, czyli ciężkie zdobione naszyjniki. Pośrodku dwóch, które dziś prezentuję, widzicie skarabeusza ze skrzydłami. Szczególne zainteresowanie naukowców wzbudził chrabąszcz w górnym pektorale ze względu na rzadką barwę kamienia, z którego go zrobiono.

Odkrywca grobowca Howard Carter uznał, że skarabeusza wyrzeźbiono w zielono-żółtym chalcedonie (odmiana kwarcu). Interpretacja ta nie dla wszystkich była przekonująca. W 1999 r. włoscy geolodzy zbadali skład chemiczny rzeźby i okazało się, że jest to naturalne szkło z pustyni leżącej ok. 800 km na południowy-zachód od dzisiejszego Kairu. Szkło takie powstaje najczęściej w wyniku roztopienia piasku po uderzeniu meteorytu. Jednak w tym wypadku nie było żadnych śladów po uderzeniu kosmicznego przybysza.

Zagadkę wyjaśnił w 2006 r. fizyk Mark Boslough z Sandia National Laboratories w Nowym Meksyku (USA). Jego zdaniem meteoryt, który stworzył szkło, rozpadł się podczas wchodzenia w atmosferę i nad pustynię dotarł w postaci ognistej kuli o temperaturze ponad 1800 st. Celsjusza. Pędząca kula ognia bez trudu stopiła piasek i skały w płynną lawę, która po wystygnięciu stała się naturalnym szkłem.

Oprócz pustynnego szkła artysta użył również złota, srebra, kamieni półszlachetnych i masy szklanej.

Co przedstawiają te pektorały? W górnym symbolizujący słońce skarabeusz podtrzymuje barkę z okiem Horusa – symbolem zwycięstwa, nad którym jest srebrny księżycowy dysk z królem w otoczeniu chroniących go bogów: Księżyca Totha i Słońca Re-Horachti. Dolną krawędź pektorału zdobią kwiaty oraz pąki papirusu i lotosu – symbole Dolnego i Górnego Egiptu.

Dolny pektorał składa się mniej więcej z tych samych elementów, ale są one trochę inaczej ułożone.

Dolne zdjęcie jest na llicencji Creative Commons Attribution 2.0. Autor: Dalbera.

Nóż z Dżebel el-Arak

In Rzemiosło artystyczne, Rzeźba, Sztuka starożytna on 4.04.2008 at 11:53

To chyba najpiękniejszy krzemienny nóż świata. Nie ma pewności, czy znaleziono go w Dżebel el-Arak, niedaleko jednej z najstarszych egipskich nekropoli w Abydos. Taką informację podał osobnik, od którego arcydzieło kupił w Kairze w 1914 r. francuski egiptolog Georges Bénédite.

O niezwykłości noża stanowi pokryta płaskorzeźbami rękojeść z kła hipopotama. Naukowców szczególnie frapuje widoczny na stronie z guzem mężczyzna, który poskramia dwa lwy (tzw. „pan zwierząt”), gdyż ma on mezopotamski strój (powiększenie). Przedstawienia z drugiej strony noża są już bardziej typowe dla egipskich dzieł okresu predynastycznego. Widzimy tam walczących wojowników, okręty i ciała pokonanych wrogów pływające w wodzie (powiększenie).

Żyjący około 5400-5200 lat temu twórca rękojeści popisał się nie lada kunsztem, gdyż ma ona zaledwie 9,5 cm wysokości, a zmieścił na niej wiele porządnie wykonanych elementów. Na żywo nóż można oglądać w paryskim Luwrze.

Zdjęcia na licencji Creative Commons Attribution ShareAlike 2.0 France. Autor: Rama.

Spis bydła

In Rzeźba, Sztuka starożytna on 22.02.2008 at 1:41

Czcigodny wezyr Meketre siedzi pod zadaszeniem, które chroni go przed prażącym Słońcem. Towarzyszy mu syn oraz czterech pisarzy skrzętnie notujących liczbę przeganianych zwierząt. W powietrzu unoszą się okrzyki poganiaczy, ryk bydła, a czasami nawet złowieszczy świst kija.

Ta scena miała miejsce 40 wieków temu, ale dzięki anonimowemu egipskiemu artyście pokonujemy tysiące lat w mgnieniu oka. Wykonana z malowanego drewna minimaszyna czasu ma 55 cm wysokości, 72 cm szerokości i 173 cm długości. Jednym z pierwszych, który z niej skorzystał był amerykański archeolog Herbert Winlock, który w latach 1919-1920 badał grobowiec wezyra w Deir el-Bahari.

Spis bydła to nie jedyna maszyna czasu jaką zostawił nam w swym grobowcu Meketre. Archeolodzy znaleźli w nim też miniatury łodzi, warsztatów czy domu z ogrodem. Wszystko wykonane z niebywałem realizmem i dbałością o szczegóły. Podobne rzeźby znajdowano też w innych pochówkach (np. niedawno udało się to Belgom w Deir al-Barsha), ale grobowiec wezyra jest pod tym względem wyjątkowo bogaty, a rzeźby szczególnie okazałe. Dlatego z pewnością kiedyś wrócę w Cudach do drewnianych skarbów czcigodnego Meketre.

Zdjęcie na licencji Creative Commons Attribution 2.5. Autor: Gérard Ducher.

Młody hipopotam

In Rzemiosło artystyczne, Rzeźba, Sztuka starożytna on 13.02.2008 at 1:02

Wczoraj pokazałem Wam młodego zająca namalowanego przez Albrechta Dürera. Dzisiaj kolejny nieletni zwierzak spędzający niekończącą się młodość w muzeum (tym razem w Berlinie).

Widoczny powyżej fajansowy hipopotam nie dorównuje sławą zającowi Dürera. Nie wiemy jak nazywał się jego twórca, ani w którym roku go wypalił. Możemy tylko zakładać, że twórca ów był Egipcjaninem, który żył jakieś 3500-3300 lat temu. Prawdę powiedziawszy, to nie wiem nawet, czy na pewno jest to figurka młodego hipopotama, ale wygląda mi on zdecydowanie zbyt sympatycznie jak na dorosłego osobnika ;).

Pewne jest jednak to, że berliński hipcio ma całą masę krewniaków wykonanych przez Egipcjan z fajansu, kamienia i innych materiałów. Na przykład taki niebieski hipopotam mieszka sobie w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.